All Posts

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد بارها از زیارت‌ها و مزارات شهر کابل نوشتم؛ چون برای قرن‌ها، شهر کابل یکی از مراکز مهم عرفان، تصوف و دانش در این سرزمین بوده است و صوفیان و علمای زیادی در دل این شهر خوابیده است. زمانی که از دانشگاه‌ها و مکاتب امروزی خبری نبود، بسیاری از طالبان علم در مسجدها، مدرسه‌ها و خانقاه‌ها به فراگیری دانش و کسب سواد می‌پرداختند. از همین رو، بسیاری از علما و صوفیانی که نام و آرامگاه‌شان تا امروز در کابل باقی مانده، بخشی از میراث علمی، فرهنگی و معنوی این شهر به

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد فابریکه حجاری و نجاری کابل یکی از مهم‌ترین مراکز صنعتی افغانستان در نیمه نخست قرن چهاردهم خورشیدی بود، که در ساخت مصنوعات چوبی و سنگی نقش اساسی داشت و همچنین از پیشرفته‌ترین کارخانه‌های این بخش در منطقه نیز به شمار می‌رفت. این فابریکه در سال ۱۳۱۹ خورشیدی با سرمایه نزدیک به پنج میلیون افغانی در منطقهٔ خواجه ملا در کابل تأسیس شد و پس از نصب ماشین‌آلات، در سال ۱۳۲۰ رسماً به بهره‌برداری رسید. این مرکز صنعتی دارای بخش‌های متعددی از جمله نجاری، حجاری (سن

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد برای بسیاری از باشندگان کابل، «زینب ننداری» نام سینمایی در امتداد سرک شیرعلی‌خان و وابسته به «میرمنو ټولنه» بود؛ اما نام این سینما در حقیقت یادگار زنده‌گی و خدمات زینب عنایت سراج، یکی از زنان پیشگام در آموزش، آگاهی و فعالیت‌های اجتماعی زنان افغانستان است. سینمای زینب بر بنیاد نوشتهٔ همدرد حسام (ویب‌سایت دعوت میدیا) و اطلاعات گردآوری‌شده از پژوهش‌های احسان لمر، زینب عنایت سراج در خانواده‌ای شناخته‌شده و فرهنگی پرورش یافت. پدرش سردار عنایت‌الله خان س

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد در تاریخ معارف و فرهنگ افغانستان، مکتب صنایع نفیسه جایگاه ویژه‌ای دارد. این مکتب از نخستین نهادهای آموزشی بود که آموزش هنر و صنایع دستی را به‌گونهٔ منظم در کابل آغاز کرد و زمینهٔ پرورش نسل تازه‌ای از نقاشان، رسامان، صنعتگران و هنرمندان را فراهم ساخت. در دوره‌ای که آموزش رسمی بیشتر بر علوم دینی، ادبی و مضامین عمومی تمرکز داشت، ایجاد چنین نهادی گامی مهم در جهت آموزش هنرهای تجسمی و صنایع کاربردی به‌شمار می‌رفت. در سال ۱۳۰۲ خورشیدی مکتبی به‌منظور تشویق

محمد ابراهیم کوهی لشکری، آموزگار و شاعر، در سال ۱۲۹۸ خورشیدی در یک خانوادهٔ متوسط در قریهٔ قلعه‌فتوحِ ولسوالی چهاردهی کابل ــ که اکنون در محدودهٔ ناحیهٔ هفتم شهر کابل قرار دارد ــ دیده به جهان گشود. او فرزند ملا فقیرمحمد و از باشندگان اصیل منطقهٔ چهاردهی بود و به قوم «لشکری» تعلق داشت؛ قومی که در قریه‌های قلعه‌فتوح و قلعه‌لوگری‌های چهاردهی زندگی می‌کردند. بر بنیاد شرح زندگی‌نامه‌ای که در مجموعهٔ شعری او آمده است، ملا عبدالسلام، پدرکلان محمد ابراهیم، در روزگار امیر عبدالرحمن خ

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد وقتی در دانشگاه پولی‌تخنیک کابل، در رشتهٔ انجنیری تکنالوژی کیمیاوی (مهندسی شیمی) دانشجو بودم، در یکی از مضامین تخصصی می‌خواندیم که میزان تولید و مصرف سولفوریک اسید یا تیزاب گوگرد، در تاریخ اقتصاد و اقتصاد سیاسی، یکی از شاخص‌های سنتی سنجش سطح فعالیت و توسعهٔ صنعتی یک کشور به‌شمار می‌رفته است. دلیل آن نیز روشن بود: سولفوریک اسید و گوگرد در بسیاری از صنایع، از تولید کودهای کیمیاوی گرفته تا محصولات مواد معدنی و تولید محصولات صنعتی، نقش اساسی دارند. به

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد هر گذر در شهر قدیم کابل حامل هویتی اجتماعی و تاریخی بوده است. «کوچه‌‌ی فرملی‌ها» یکی از همین گذرهای کمتر شناخته‌شده اما پرمعناست؛ محله‌ای که نامش با یک تبار، یک شیوه‌‌ی زنده‌گی و یک حافظه‌‌ی جمعی گره خورده است. بر بنیاد آنچه در کتاب رهنمای کابل (۱۳۵۰) آمده، این گذر به‌گونه‌‌ی مشخص محل سکونت قوم فرملی بوده و هنوز هم شماری از خانواده‌های این تبار در همان‌جا زنده‌گی می‌کنند. از نگاه جغرافیایی، کوچه‌‌ی فرملی‌ها در میان چند گذر مهم احاطه شده است: از غرب

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد اگر بخواهیم کابل قدیم را فقط از دریچه کوچه‌ها، بازارها، میله‌ها و بناهای تاریخی بشناسیم، بخش مهمی از زندگی روزمره مردم را نادیده گرفته‌ایم. یکی از راه‌های شناخت ساختار اجتماعی و اداری کابل در گذشته، نگاه‌کردن به وضعیت مأموران دولت، معاش آنان و امکاناتی است که در کنار معاش دریافت می‌کردند. انگیزه نگارش این نوشته، جدولی بود که در کتاب «یادداشت‌ها و برداشت‌هایی از کابل قدیم» نوشته‌ی زنده‌یاد محمد آصف آهنگ دیدم، که میزان معاش مأموران را در سال‌های ۱۳۲۰

نگاهی به پژوهش می سکنازی دربارهٔ آموزش و فعالیت‌های اجتماعی زنان افغانستان در سال‌های ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۶ نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد در تاریخ معاصر افغانستان، عصر امانی یکی از دوره‌های مهم دگرگونی‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به‌شمار می‌رود. در میان اصلاحاتی که در سال‌های نخست استقلال افغانستان آغاز شد، توجه به آموزش زنان جایگاه ویژه‌ای داشت؛ اقدامی که در جامعهٔ آن روز، گامی تازه در تغییر نگاه به نقش زن در خانواده و اجتماع محسوب می‌شد. می سکنازی، پژوهشگر و نویسندهٔ فرانسوی، در کتاب

نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد متن آغازین هر محله کابل برایم داستانی دارد؛ داستانی که گاهی در کتاب‌ها پیدا نمی‌شود و تنها در حافظه مردم زنده مانده است. یکی از همین محله‌ها قلعه موسی است، که بسیاری مردم آنجا زنده‌گی می‌کنند اما کمتر کسی از پیشینه و دگرگونی‌هایش آگاه است. برای نگارش این مطلب، از نوشته‌های آقای کریم پوپل، روایت‌های محلی و گزارش‌های تصویری رسانه‌های محلی بهره گرفته‌ام که بخشی از اطلاعات تاریخی این محله و وضعیت فعلی را دربر می‌گیرد. قلعه موسی؛ از محله یهودیان کابل

بررسی جامعهٔ هندوباوران، زنده‌گی اجتماعی و درباری امیر حبیب‌الله کلکانی در روایت مستند ایشر داس مقدمه ادبیات داستانی، گذشته از آن‌که عرصه‌ی آفرینش هنری و خیال‌پردازی است، گاه به حافظه‌ی تاریخی ملت‌ها نیز بدل می‌شود. بسیاری از نویسنده‌گان، با بهره‌گیری از شخصیت‌های واقعی، مکان‌های تاریخی و روایت‌های شفاهی، می‌کوشند بخش‌هایی از تاریخ اجتماعی را که در منابع رسمی کمتر بازتاب یافته است، در قالب داستان بازآفرینی کنند. از این منظر، داستان تاریخی تلاشی برای زنده‌کردن شیوه‌ی زنده‌گی،

(روایتی از معصومیتی که در غروب خزان جا ماند) نویسنده:‌ سروش مهرنوش نیکزاد خزان سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی است. من چهار و نیم سال بیش‌تر ندارم....

در روزگاری که زبان پارسی پس از عبور از فراز و نشب‌های زیاد رونق دوباره‌اش را بدست آورده بود، زن اشرافی‌ای می‌زیست، که او را رابعه بلخی و...

زندگی‌نامه کوتاه مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، مشهور به مولوی یا رومی، در سال ۶۰۴ هجری قمری (۱۲۰۷ میلادی) در شهر بلخ، افغانستان امروزی به...