فابریکه حجاری و نجاری کابل؛ از تولید مرمر و مبلمان تا شاهکارهای صنایع دستی
نویسنده: سروش مهرنوش نیکزاد
فابریکه حجاری و نجاری کابل یکی از مهمترین مراکز صنعتی افغانستان در نیمه نخست قرن چهاردهم خورشیدی بود، که در ساخت مصنوعات چوبی و سنگی نقش اساسی داشت و همچنین از پیشرفتهترین کارخانههای این بخش در منطقه نیز به شمار میرفت. این فابریکه در سال ۱۳۱۹ خورشیدی با سرمایه نزدیک به پنج میلیون افغانی در منطقهٔ خواجه ملا در کابل تأسیس شد و پس از نصب ماشینآلات، در سال ۱۳۲۰ رسماً به بهرهبرداری رسید.
این مرکز صنعتی دارای بخشهای متعددی از جمله نجاری، حجاری (سنگتراشی)، حکاکی، مبلسازی، ترمیم موتر و بادیسازی بود. در بخش نجاری، انواع میز، چوکی، الماری، دروازه، کلکین و وسایل چوبی ساختمانی تولید میشد و در بخش حجاری، سنگهای مرمر و یشم افغانستان به میزهای سنگی، سنگفرش، ستون، پایه، سرمیزی و دیگر اشیای زینتی تبدیل میگردید. در کارگاه حکاکی نیز سنگهای قیمتی داخلی مانند لاجورد، لعل و یاقوت تراش داده میشد و از آنها قلمدان، زیورآلات، انگشتر، گوشواره و وسایل تزئینی ساخته میشد.
بر پایه مقالهی شماره ۲۵۲ نشریه ارمغان ملی، پیشینه این کارخانه به سال ۱۳۱۶ خورشیدی بازمیگردد؛ زمانی که سه تن آن را بهصورت خصوصی بنیان گذاشتند و پس از تکمیل ساختمان در سال ۱۳۱۹ فعالیتش را آغاز کرد. در سال ۱۳۲۵ تمامی سهام آن در اختیار یک مالک قرار گرفت و تا سال ۱۳۳۹ با گسترش فعالیتهای خود به یکی از بزرگترین مراکز تولید مصنوعات سنگی و چوبی کشور تبدیل شد.
در سال ۱۳۳۹، کارخانه برای مدت ده سال به شرکت ساختمانی آلمانی «هوختیف» اجاره داده شد. در این دوره، افزون بر پرداخت حقالاجاره، سرمایهگذاری قابل توجهی نیز برای نوسازی ماشینآلات انجام گرفت و بخش تولید سنگهای ساختمانی، ترازو و مصنوعات بتنی توسعه یافت. سرمایه این فابریکه از حدود پنج میلیون افغانی در آغاز، تا دهه ۱۳۵۰ به حدود شصت میلیون افغانی افزایش یافت.
مواد خام کارخانه از معادن مختلف افغانستان تهیه میشد. سنگ مرمر سفید از میدانوردک، سنگهای سیاه و سفید از برمک، سنگهای رنگارنگ از پلچرخی، سالنگ، ترهخیل، میمنه، هزارهجات و دیگر مناطق کشور به کابل انتقال داده میشد و پس از برش، صیقل و تراش، به محصولات ساختمانی و تزئینی تبدیل میگردید. بخشی از تولیدات این کارخانه نیز به کشورهای هند، پاکستان، آلمان، جاپان و ایالات متحده صادر میشد.
به روایت کسانی که از این کارخانه بازدید کردهاند، در ورودی آن نمایشگاهی از تولیدات کارخانه قرار داشت؛ جایی که انواع میزهای مرمرین، خاکستردانی، وسایل تزئینی، مبلمان، الماریها و مصنوعات سنگی و چوبی با کیفیت بالا در معرض فروش گذاشته میشد. این مجموعه با ماشینآلات برقی کار میکرد و در زمان خود از مدرنترین کارخانههای حجاری و نجاری منطقه به شمار میرفت.
با وجود این پیشرفتها، جنگهای داخلی کابل خسارت سنگینی بر این مرکز صنعتی وارد کرد. کارخانههای حجاری و نجاری کابل در جریان جنگها تخریب و به آتش کشیده شدند و یکی از مهمترین مراکز تولید مصنوعات سنگی و چوبی کشور از میان رفت. امروز تنها نام و خاطره این مجموعه صنعتی در نوشتهها و حافظه نسلهای گذشته باقی مانده است؛ فابریکهای که زمانی نماد توانایی صنعتگران داخلی در تبدیل سنگ و چوب به آثار هنری و محصولات باکیفیت بود.
منابع: ۱- غرغشت، محمد ناصر. رهنمای کابل. کابل، ۱۳۴۵.
۲- محمود، شاه محمود. ویبسایت افغانستان فردا
۳- ویبسایت ارمغان ملی. شماره 252 چهارشنبه 20 عقرب1394 / 11 نوامبر 2015
Comments